Hiddet mi hidet mi?

Hiddet neden böyle yazılır?

“Hiddet” sözcüğü Arapçadan Türkçeye geçmiş bir kelimedir ve Arapça ḥiddet biçiminden gelir. Türkçeye geçen Arapça sözcüklerin birçoğunda, kökteki ünsüz yinelemesi (geminasyon) korunur. Bu yüzden “hiddet” sözcüğünde “d” harfi iki kez yazılır. Sözcüğü söylerken de bu ikili ünsüz kendini belli eder: “hid-det” biçiminde, iki “d” arasında kısa bir duraklama duyulur.

Aynı özelliği taşıyan başka Arapça kökenli sözcükler de vardır. “Şiddet”, “müddet” (süre), “ümmet” (topluluk) ve “hassas” bunların arasındadır. Bu sözcüklerde de yinelenen ünsüz harf, tek yazıldığında kelimenin tınısı ve anlamı değişmez gibi görünse de yazımda hata sayılır. Türkçede bu tür sözcüklerin yazımı, Arapçadaki biçimlerine bağlı kalınarak belirlenir.

Kelimenin yazımında bu kuralı hatırlamak için, sözcüğün gerçekten taşıdığı yoğunluğu düşünmek yararlıdır. “Hiddet” kelimesi duygunun sert ve yoğun olduğunu anlatır. Bu yoğunluğu yazıya da yansıtmak, iki “d” harfinin nedenini anlamayı kolaylaştırır.

Hiddet nasıl akılda tutulur?

Sözcüğün kökü Arapça ḥiddet’tir ve ünsüz yinelemesi yazıma taşınır. Ayrıca “hiddetlenmek” fiilinde de aynı iki “d” korunur; bu yüzden fiil türetildiğinde yazım değişmez.

“hidet” yanlışı neden yapılıyor?

“Hidet” yazımının yaygın olmasının başlıca nedeni, sözcüğün günlük konuşmada hızlı söylenmesidir. Konuşurken iki “d” arasındaki belirgin durak çoğu zaman duyulmaz ve sözcük tek “d” ile söylenmiş gibi algılanır. Yazarken de söyleyiş yazıya aktarılır ve harf eksik kalır.

İkinci neden, sözcüğün kökenini bilmemektir. Arapça kökenli sözcükleri yabancı dil kuralına göre değil, Türkçede yerleşmiş biçimine göre yazmak gerekir. Kelimenin Arapça biçimini tanımayan biri, “hidet” gibi Türkçe bir yapı beklediği için eksik harfi fark etmeyebilir.

Hiddet ile karıştırılanlar

“Hiddet” ile en sık karıştırılan sözcük “şiddet”tir. İkisi de Arapça kökenlidir ve ikisinde de “dd” yazılır, ancak anlamları farklıdır. “Hiddet” öfke ve kızgınlık anlamına gelirken, “şiddet” bir şeyin gücü, sertliği ya da fiziksel zor kullanma anlamında kullanılır. Örneğin “Hiddetle bağırdı” cümlesinde duygu anlatılırken, “Yağmurun şiddeti arttı” cümlesinde gücün yoğunluğu anlatılır.

Her iki sözcüğün de baş harfinden sonra gelen “dd” yapısı aynı olduğu için yazım hataları bu iki kelime arasında da görülebilir. Cümlenin anlamına bakarak doğru sözcüğü seçmek, bu karışıklığı önler.

Hiddet ile örnek cümleler

• Haberi duyunca hiddetle masasından kalktı.
• Hiddetlenen müşteri, sesini yükselterek şikâyetini sürdürdü.
• Öğretmen, sınıftaki gürültü karşısında hiddetini gizleyemedi.
• Hakem, oyuncunun hiddetinden kaynaklanan tartışmayı sakinleştirmeye çalıştı.
• Yıllardır biriken hiddetini bir anda kâğıda döktüğü mektup, herkesi şaşırttı.