Haşere mi haşare mi?

Haşere neden böyle yazılır?

Haşere, Arapça kökenli bir sözcüktür ve Türkçeye girdiği biçimde yazılır. Arapçadaki ḥaşere sözcüğünde ortadaki ş sesi ve sondaki e ünlüsü, Türkçe yazımda da aynen korunur. Yabancı kökenli sözcüklerde yazım, çoğu zaman kaynak dildeki sesin Türkçedeki karşılığına bağlıdır. Bu yüzden sözcüğü kendi ses yapısına göre düşünmek, yazımı doğru tutmanın en kısa yoludur.

Türkçede Arapça kökenli birçok kelime, ş harfiyle yazılan sesleri olduğu gibi taşır. Şükür, sabır ve şifa gibi sözcükler bu duruma örnektir. Bu sözcüklerde sesin ş ile gösterildiği, harf değiştirilerek başka bir biçime dönüştürülmediği görülür. Haşere de aynı çizgide düşünülebilir: ş sesi burada da kelimenin ayırt edici bir parçasıdır.

Sözcüğün sonundaki e ünlüsü ise çekim eklerinde de korunur. Haşereler, haşereye, haşereden ve haşerenin biçimlerinde kök değişmez. Yazım sırasında çekimli biçimleri de bu kökten kurmak, hatalı bir son harf seçmenin önüne geçer.

Haşere nasıl akılda tutulur?

Haşere’de hem ş hem de sonundaki e ünlüsü yer alır; ş’yi unutan biri hasere, sonu a ile biten biri haşare yazar. Sözcüğü “haşere” olarak tek bir biçimde ezberlemek, en güvenilir hatırlatmadır.

“haşare” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım haşare biçiminde ortaya çıkar. Bu hata, sözcüğün sonundaki sesin söyleyişte net duyulmamasından kaynaklanabilir. Konuşurken son hece hafif ve kısa okunduğu için yazan kişi, e yerine a yazmaya yönelebilir. Benzer sondaki -are ekli sözcüklerin akla gelmesi de bu yanlışı destekler.

Bir diğer neden, ş sesinin ya da sözcüğün genel biçiminin yanlış hatırlanmasıdır. Kimi kişiler sözcüğü hasere gibi ş harfi olmadan yazar. Bu da hem söyleyişi hem yazılışı zayıflatan bir sapmadır. Doğru yazımda ş harfi ve son e birlikte korunmalıdır.

Arapça kökenli kelimelerde kaynak dildeki biçim ile Türkçedeki söyleyiş bazen birbirinden uzaklaşabilir. Bu uzaklık, yazımda tereddüt yaratır. Haşere sözcüğünde ise ses ve yazım arasında ciddi bir ayrım yoktur; bu yüzden doğru biçimi tutmak için sözcüğü harf harf hatırlamak yeterlidir.

Haşere ile karıştırılanlar

Haşere ile karıştırılabilecek ayrı bir Türkçe sözcük bilinen bir eş sesli biçim olarak öne çıkmaz, bu nedenle sözlükte tek bir doğru biçimle düşünmek yeterlidir. Asıl sorun, aynı sözcüğün yanlış yazılmış biçimleridir.

Benzer sonları olan -are ile biten sözcüklerle karıştırma olasılığı vardır. Çare ve hare gibi sözcükler son hece bakımından bu hataya yol açabilir. Ancak haşere’nin kökü farklıdır ve son sesi e olarak korunur; bu yüzden bu tür sözcüklerle aynı kalıba sokulmamalıdır.

Haşere ile örnek cümleler

• Bahçedeki ağaçlarda haşereler çoğaldığı için ilaçlama yapmamız gerekiyor.
• Depoya gelen koliler haşereye karşı sıkı kontrollerden geçirildi.
• Bu eski binanın duvarlarında haşerenin izleri görülüyordu, uzmanlar inceleme yaptı.
• Öğretmen, sınıftaki bitki kutusunda haşerelerden korunmanın yollarını anlattı.
• Ormanda yaşayan bu küçük haşere, yıllarca tarım alanlarında büyük zarara yol açmıştı.