Zaman zaman mı zamanzaman mı?

Zaman zaman neden böyle yazılır?

Zaman zaman, aynı sözcüğün iki kez yan yana gelmesiyle oluşan bir tekrar yapısıdır ve bir eylemin ya da durumun aralıklarla, ara sıra gerçekleştiğini bildirir. Türkçede bu tür tekrarlı kullanımların önemli bir kısmı ayrı yazılır. “Yavaş yavaş”, “tane tane”, “ara ara”, “parça parça” ve “sessiz sessiz” bu kalıba örnektir ve hepsi ikinci sözcüğe ayrı bir yazım biçimi verilmeden, boşlukla yazılır.

Bitişik-ayrı kuralı açısından ayrım şöyle yapılır: birleşik bir sözcük tek bir kavram adıysa bitişik yazılır, ama iki sözcüğün tekrarla bir zarf anlamı kazandığı yapılarda her parça kendi başına durur ve arada boşluk kalır. Zaman sözcüğü burada iki kez kullanılmış ve iki parça da kendi başına durabilmektedir. Bu nedenle “zamanzaman” biçimi sözlükte bir madde olarak yer almaz ve yazımda kullanılmaz.

Kuşkuya düşüldüğünde sözlükte aranan biçimin ayrı bir madde olarak bulunup bulunmadığına bakmak yeterlidir. “Zaman zaman” ifadesi bu anlamda yazılmış tek doğru biçimdir. Ayrıca ifadenin içindeki iki zaman da düzeltme işareti ya da kısaltma gerektirmez.

Zaman zaman nasıl akılda tutulur?

“Zaman zaman” içindeki her “zaman” bağımsız bir sözcüktür ve ikincisi, “yavaş yavaş” gibi, tekrarın ikinci yarısıdır. Yani iki parça da tek başına durabilir ve arada bir boşluk bulunur.

“zamanzaman” yanlışı neden yapılıyor?

“Zamanzaman” biçimi çoğunlukla hızlı yazımda iki sözcüğün arasındaki boşluğun unutulmasından doğar. Kelime sık sık yan yana kullanıldığı için göz ve el, onu tek bir birim gibi algılar ve boşluğu atlar. Benzer bir hata “sessizsessiz” ya da “yavaşyavaş” gibi tekrarlı zarflarda da görülür.

Bir başka neden de “zamanla” ve “zamanında” gibi bitişik yazılan sözcüklerin etkisidir. Yazar, zaman sözcüğüyle biten ya da başlayan bitişik bir kelime alışkanlığıyla “zaman” tekrarını da bitişik kurar. Oysa “zamanla” ek almış bir sözcüktür, “zaman zaman” ise iki bağımsız sözcüğün tekrarıdır ve bu yüzden ayrı yazılır.

Zaman zaman ile karıştırılanlar

“Zaman zaman” ile “zamanla” sık karıştırılır, ama anlamları ve yazımları farklıdır. “Zamanla” bitişiktir ve “zaman geçtikçe, sonunda” anlamına gelir: “Zamanla bu konuda daha bilgili oldu.” cümlesinde ek almış bir sözcük vardır. “Zaman zaman” ise “bazen” anlamındadır: “Zaman zaman dışarı çıkıp yürüyüş yaparım.”

Bir de “zaman” sözcüğünün tek başına kullanıldığı ve sonraki sözcükle ilgisi olmayan cümleler vardır. “Bu zaman zaman ayarlanabilir mi?” gibi bir cümlede de iki “zaman” bulunabilir, ama burada ilki bağımsız bir isim, ikincisi zarf görevindedir. Anlamı ve cümledeki işlevi belirleyici olduğundan, tekrar yapısını yalnızca bu bağlamda ve “ara sıra” ya da “bazen” anlamıyla kurulduğunda “zaman zaman” olarak yazmak gerekir.

Zaman zaman ile örnek cümleler

• Annem zaman zaman bana gençlik yıllarındaki fotoğraflarımızı göstermekten hoşlanır.
• Toplantıda ekip üyeleri zaman zaman söz alarak önerilerini ayrıntılı biçimde paylaştı.
• Kent merkezinde trafik zaman zaman yoğunlaştığı için yetkililer güzergâh değişikliğini duyurdu.
• Öğretmen, sınıfın dikkatini toplamak amacıyla zaman zaman kısa oyunlar düzenliyordu.
• Yaşlı adam sessiz sessiz düşünürken pencereden bakar, zaman zaman uzaklara dalardı.