Yükseköğretim mi yüksek öğretim mi?

Yükseköğretim neden böyle yazılır?

Yükseköğretim, “yüksek” sıfatı ile “öğretim” isminin birleşmesiyle oluşmuş bir birleşik isimdir. Türkçede birleşik isimlerde, iki sözcük birlikte tek bir kavramı adlandırıyorsa bitişik yazılır. Bu durumda anlam, iki sözcüğün toplamından ayrı bir bütün oluşturur: yükseköğretim, sadece “yüksek olan öğretim” değil, belirli bir eğitim basamağının adıdır. Aynı mantıkla ilköğretim, ortaöğretim ve lisansüstü gibi kelimeler de bitişik yazılır.

Bu kuralı ayırt etmenin pratik yolu, birleşik kelimenin yerine genel bir anlam koymaktır. “Yüksek” tek başına “boyu uzun, derecesi fazla” anlamını taşır; “yükseköğretim” ise sözlükte ayrı bir terim olarak yer alır. Dolayısıyla kelime, sözlük maddesi olarak tek parça hâlinde ele alınır. Aynı yapıdaki bazı kelimeler yüksek lisans gibi ayrı yazılan terimlerle karıştırılabilir; bu nedenle her birini TDK maddesine bakarak kontrol etmek gerekir.

Yazım kuralını uygularken ekleri de hesaba katmak gerekir. Kelime, ek almadan ya da ekle birlikte bitişik kalır: yükseköğretimde, yükseköğretimin, yükseköğretimi. Ekler kelimenin bütünlüğünü bozmaz, yazımı değiştirmez.

Yükseköğretim nasıl akılda tutulur?

Kelimenin içinde “yüksek” ve “öğretim” sözcükleri birleşmiş gibi görünse de, bu birleşim tek bir eğitim düzeyinin adıdır. Ortaöğretim ve ilköğretimle aynı kalıba uyduğunu düşünürsen, üçünün de bitişik yazıldığını hatırlaman kolaylaşır.

“yüksek öğretim” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan “yüksek öğretim”, kelimenin iki ayrı sözcükten oluştuğu izlenimiyle yapılır. Konuşmada “yüksek” ve “öğretim” ayrı vurgularla söylenebildiği için yazıya da böyle aktarılır. Özellikle “yüksek” sözcüğünün tek başına çok kullanılması, birleşik kelimeyi de ayrı yazma eğilimini artırır.

İkinci neden, öğretim düzeylerine ilişkin benzer kelimelerin yazımındaki karışıklıktır. Ortaöğretim ve ilköğretim bitişik yazıldığı hâlde bazı kullanıcılar aynı yapıyı yükseköğretimde görmez ve ayrı yazar. Ayrıca gündelik dilde “yüksek öğrenim” ya da “yüksek eğitim” gibi ifadelerin yaygın olması da bu yanılgıyı pekiştirir.

Üçüncü neden, kelimeyi tanımlayan metinlerin ya da haberlerin bazen sözcükleri ayrı yazmasıdır. Bu tür kullanımlar bir süre sonra yazım alışkanlığına dönüşebilir. Doğru yazımı ezberlemek için kelimenin TDK maddesindeki tek parça yazılışına dikkat etmek yeterlidir.

Yükseköğretim ile karıştırılanlar

“Yüksek öğrenim” ile “yükseköğretim” kimi bağlamda benzer anlamda kullanılır, ancak yazımları farklı kelimelerdir. “Öğrenim”, bir kişinin bilgi edinmek için geçirdiği eğitim sürecini; “öğretim” ise bilgi ve becerinin kurumsal olarak aktarılmasını anlatır. Doğru terim olan yükseköğretim kurumsal düzeyi ifade ettiği için “öğretim” sözcüğüyle birlikte bitişik yazılır.

Ayrıca “yüksek” sıfatı tek başına kullanıldığında ayrı yazılır: “yüksek dağ”, “yüksek sesle konuşmak” gibi. Bu kullanımlarda sözcükler birleşik bir terim oluşturmadığı için ayrı kalır. Dolayısıyla “yüksek” kelimesinin ayrı yazılması ile yükseköğretimin bitişik yazılması birbirine karıştırılmamalıdır.

Yükseköğretim ile örnek cümleler

• Yükseköğretim kurumlarına yerleşen öğrenciler için yeni dönem bu hafta başlıyor.
• Babam üniversite mezunu olmak istediğimi öğrenince yükseköğretim hakkında ayrıntılı bilgi topladı.
• Bakanlık, yükseköğretimde kalite güvencesini artırmak için yeni bir yönetmelik hazırladı.
• Genel müdürlük yazısında, yükseköğretimde çalışan akademik personelin izin süreleri yeniden düzenlendi.
• Bu tez, Türkiye'de yükseköğretimin bölgesel dağılımındaki eşitsizlikleri inceliyor.