Yok etmek mi yoketmek mi?

Yok etmek neden böyle yazılır?

Türkçede “yok” sözcüğü isim ya da durum belirten bir kelimedir ve yalnızca “yok olmak”, “yok etmek”, “yok saymak”, “yok edilmek” gibi birleşik fiil kurularının ilk öğesi olarak kullanıldığında yüklem çevresinde ayrı bir sözcük gibi davranır. Bu kalıplarda “yok” ile fiil birbirinden ayrı yazılır, çünkü ortadaki kelime bağımsız bir ad öbeği gibi işler ve kalıp, anlamı tek bir fiilin ortadan kalkmasına yönelir.

Aynı mantıkla kurulan başka örnekler de vardır: “kabul etmek”, “rica etmek”, “ziyan etmek”, “tavsiye etmek” ya da “söz vermek” gibi kalıplarda ilk öğe bir isim, ikinci öğe ise “etmek” ya da “vermek” gibi yardımcı fiildir ve bu kalıplar ayrı yazılır. Buna karşılık “yok” kökenli bazı kelimeler, örneğin “yokluk” ya da “yoksul”, eklenerek yeni sözcük oluşturduğu için bitişik yazılır; “yok etmek” ile “yokluk” arasındaki fark, bu kelimenin tek başına bir fiil kökü olmadığını gösterir.

Kısaca, “yok” bir kalıbın öğesi olarak yer aldığında ve “etmek” gibi bir fiille birlikte yüklem oluşturduğunda ayrı yazılır. Anlamı ortadan kaldırmak olan bu yüklem de bu genel kurala uyar.

Yok etmek nasıl akılda tutulur?

“Yok” ile “etmek” iki ayrı sözcüktür; “yok” bir durumu, “etmek” ise o durumu yaratan eylemi anlatır. Yazarken “yok etmek”i “yok olmak”la birlikte düşünün; ikisi de “yok” ile fiilin yan yana gelmesiyle kurulur ve ikisi de ayrı yazılır.

“yoketmek” yanlışı neden yapılıyor?

“Yoketmek” biçiminin yaygın olmasının başlıca nedeni, sözcüklerin konuşma sırasında hızlı telaffuz edilmesi ve iki kelimenin kulağa tek bir kelime gibi gelmesidir. Ünlüyle biten “yok” ile ünsüzle başlayan “etmek” birbirine bitişik söylendiğinde kelime sınırı belirsizleşir ve yazıya da bitişik olarak geçer.

Bir diğer etken, dilde benzer kalıpların bitişik yazılmasıdır. Kullanıcılar “yoksaymak” ya da “yoksullaşmak” gibi gerçekten bitişik yazılan kelimeleri gördüklerinde “yok” ile başlayan her fiilin bitişik olduğunu varsayabilir. Oysa “yoksaymak” türetilmiş bir fiil olup “yok etmek” ise ayrı bir birleşik fiildir.

Yabancı dil etkisi de bu yanlışı besleyebilir. İngilizce “destroy” gibi tek sözcüklü karşılıklar düşünüldüğünde yazar, anlamı tek kelimeye sığdırmaya çalışıp iki öğeyi tek bir yazım birimine dönüştürebilir.

Yok etmek ile karıştırılanlar

“Yok olmak” ile “yok etmek” sık karıştırılan iki kalıptır. “Yok olmak” kendiliğinden kaybolmayı, yani özne eyleme uğramadan ortadan kalkmayı anlatır: “Kıtlık yıllarca sonra yok oldu.” “Yok etmek” ise bir öznenin bir şeyi ortadan kaldırmasını anlatır: “Ekip hastalığa yol açan virüsü yok etti.” Biçimce ikisi de ayrı yazılır, ama fiilin geçişli ya da geçişsiz olması cümlenin anlamını değiştirir.

Bir başka karışıklık da “yok saymak” ile yapılır. “Yok saymak” bir şeyin varlığını görmezden gelmek ya da değerini küçültmek anlamına gelir: “Uyarıları yok saydı.” Bu kalıp da ayrı yazılır ve “yok etmek”ten farklı anlamı vardır; yani biri fiziksel ya da kavramsal bir varlığın silinmesi, diğeri ise dikkate alınmamasıdır.

Yok etmek ile örnek cümleler

• Belediye, kentteki zararlı böcek popülasyonunu yok etmek için yeni bir program başlattı.
• Bu yazılım hatası, sistemdeki eski verileri yok edecek kadar tehlikeli olabilir, lütfen yedek almadan işlem yapmayın.
• Dünya’nın birçok bölgesinde ormanların yok edilmesi, iklim krizini doğrudan etkileyen bir sorun olarak tartışılıyor.
• Öğrenciler, tarihte birçok medeniyetin neden yok olduğunu ve neden yok edilebildiğini araştırma ödevinde inceledi.
• Kasırganın bıraktığı enkaz, köydeki eski evlerin çoğunu yok etmişti ama insanlar birbirine kenetlenerek yeniden inşa etmeyi seçti.