Söz etmek mi sözetmek mi?

Söz etmek neden böyle yazılır?

“Söz etmek”, “söz” isminin ve “etmek” fiilinin birlikte kullanıldığı bir fiil öbeğidir. Türkçede “etmek” fiili birçok isimle birleşerek yeni fiil anlamları oluşturur: “yardım etmek”, “dua etmek”, “teşekkür etmek”, “ziyaret etmek” gibi. Bu kalıplarda isim ile “etmek” ayrı yazılır, çünkü “etmek” burada kendi anlamını koruyan ayrı bir fiildir ve “yapmak” anlamına yakın bir eylem bildirir. “Söz etmek” de aynı yapıya girer: “söz” konuşulan içeriği, “etmek” ise bu içeriği dile getirme eylemini karşılar.

Bu tür isim ve “etmek” birleşimlerinde kural, iki sözcüğün ayrı yazılmasıdır. Yazım kılavuzunun bu grupta bitişik yazımı öngörmediği yapılarda “sözetmek” biçimi doğru kabul edilmez. Ekler, fiil çekimine göre “etmek” fiiline gelir ve “söz” kısmı değişmez: “söz etti”, “söz ediyor”, “söz edeceğim”, “söz edilen”. Ekli hâllerde de iki sözcük ayrı kalır; yani ekin “söz” kısmına değil “etmek” kısmına gelmesi, yapının ayrı olduğunu gösterir.

Bu yapıyı tanımak için “söz etmek”in çevrilebildiği tek sözcüklü karşılıklara bakmak da yararlıdır. Örneğin “bahsetmek” ya da “değinmek” anlamı taşır. Ancak bu eş anlamlılar tek sözcük olduğu için bitişik yazılır; “söz etmek” ise iki sözcüklü bir öbektir ve ayrı yazılır.

Söz etmek nasıl akılda tutulur?

“Söz etmek”i “yardım etmek” ve “dua etmek” gibi kalıplarla yan yana düşünün; bu üçünde de isim ve “etmek” ayrı yazılır. “Söz” sözcüğü konuşulan içeriği, “etmek” ise bu içeriği dile getirme eylemini taşır, bu yüzden ikisi tek kelimeye kaynaşmaz.

“sözetmek” yanlışı neden yapılıyor?

En sık görülen yanlış, “sözetmek” biçiminde bitişik yazmaktır. Bunun temel nedeni, hızlı konuşmada “söz” ve “etmek” sözcüklerinin birbirine bağlanarak tek bir sözcük gibi duyulmasıdır. Yazıda da “bahsetmek”, “değinmek” gibi tek sözcüklü fiillere benzetildiğinde, yazarın iki kelimeyi tek bir birim gibi görmesi kolaylaşır.

Bir diğer neden, “söz” ile “etmek” kelimelerinin yazılı metinlerde çok sık birlikte geçmesidir. Sık karşılaşılan bir kalıp, göz tarafından tek parça olarak algılanabilir ve boşluk ihmal edilebilir. Ayrıca “etmek” fiilinin birçok bitişik türetilmiş kelimeyle karıştırılması da yanlış yazımı besler.

Bu yanlışı önlemek için iki sözcüğün birbirinden bağımsız olduğunu, eklerin “etmek” fiiline geldiğini ve ayrı bir fiil öbeği oluşturduğunu akılda tutmak yeterlidir.

Söz etmek ile karıştırılanlar

“Söz etmek” ile “söz vermek” anlam olarak farklıdır, ama yazım kuralı ikisinde de aynıdır: ayrı yazılırlar. “Söz vermek” bir taahhüdü, yani bir şeyi yapacağına dair güvence vermeyi anlatır: “Ona yarın geleceğimi söz verdim.” “Söz etmek” ise bir konudan bahsetmeyi anlatır: “Toplantıda gecikmelerden söz edildi.” Cümlenin anlamına bakarak hangisinin kastedildiğini ayırt edebilirsiniz.

Bir diğer karışıklık, “söz” ile “etmek” sözcüklerinin tek başına kullanıldığı cümlelerde ortaya çıkar. Bu durumda her sözcük kendi anlamıyla ayrı bir öğedir ve birleşik bir yapı oluşturmazlar. Bu nedenle “söz etmek” öbeğini bir bütün olarak yazarken, iki sözcüğün arasına boşluk bırakmak gerekir.

Söz etmek ile örnek cümleler

• Toplantıda bütçe kesintilerinden de söz edildi, ancak kesin bir karar açıklanmadı.
• Hocam, dersin sonunda sınav tarihinden söz etti ve ödev konusunu tekrarladı.
• Gazete, olayın gelişmelerinden söz eden ayrıntılı bir açıklama yayımladı.
• Anneannem çocukluğundaki köy yaşamından sık sık söz ederdi; her anlatışında yeni bir ayrıntı eklerdi.
• Romanın son bölümünde kaybolan mektuptan söz edilir ve okur, mektubun akıbetini merak eder.