Şöyle böyle mi şöyleböyle mi?

Şöyle böyle neden böyle yazılır?

Şöyle ve böyle, Türkçede işaret zarfları olarak kullanılan iki kelimedir; ikisi de bir şeyin nasıl olduğunu gösterir. Bu ikili, anlam olarak tek bir ifade oluşturur ve TDK bu ifadeyi iki ayrı sözcük olarak yazar. Yani şöyle böyle bir bütün gibi duyulsa da yazımda iki kelimenin arasında boşluk bırakılır.

Aynı mantıkla yazılan başka tanıdık örnekler vardır: aşağı yukarı, iyi kötü, acı tatlı. Bu ifadelerin ortak yanı, iki kelimenin bir arada zıt ya da yakın bir anlam çiftini oluşturmasıdır ve her birinin kendi yazımı ayrı tutulur. Şöyle böyle de bu gruba girer, dolayısıyla yazarken kendi başına iki kelime gibi ele alınmalıdır.

Bu kelimenin anlamı da bu yazımı destekler. 'Ne iyi ne kötü, orta derecede' anlamındaki zarf, iki ayrı işaret zarfının birlikte kullanılmasıyla ortaya çıkar. Anlamı kurarken her iki kelimenin de kendi ağırlığı vardır, bu yüzden bitişik yazmak hem yazım hem de anlam açısından yanlış olur.

Şöyle böyle nasıl akılda tutulur?

Şöyle ve böyle, birbirine ses olarak en yakın iki işaret zarfıdır; aralarında yalnızca ş ile b farkı vardır ve iki kelime birbirinin karşılığı gibi yan yana durur. Bu ikiliyi düşünürken 'şöyle' ve 'böyle' kelimelerini ayrı ayrı hecelemek yeterli olur.

“şöyleböyle” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan şöyleböyle biçimi, konuşma dilindeki hızlı ve birleşik telaffuzdan kaynaklanır. Cümlede iki kelime arka arkaya hızlıca söylendiğinde, aralarındaki ses geçişi kayboluyor gibi algılanabilir ve yazarken de tek kelime gibi birleştirilebilir.

Ayrıca 'iyi kötü' ya da 'aşağı yukarı' gibi ayrı yazılan diğer ikililerle benzerlik kurularak da bitişik yazım tercih edilebilir. Ancak bu benzetme doğru değildir; her ikilinin yazımı ayrı ayrı TDK maddesiyle belirlenir ve şöyle böyle ayrı yazılır.

Şöyle böyle ile karıştırılanlar

Şöyle ve böyle, tek başlarına da kullanılan işaret zarflarıdır. 'Bunu şöyle yap' cümlesinde şöyle, yapılış biçimini gösterir; 'Onu böyle yapmalısın' cümlesinde ise böyle aynı işlevi görür. Bu kullanımlarda iki kelime ayrı ve bağımsızdır; şöyle böyle ifadesinden farklıdır.

Şöyle böyle ifadesi ise ikisi birlikte kullanıldığında 'ne iyi ne kötü, orta derecede' anlamı verir. Örneğin 'Sınavı şöyle böyle geçtim' cümlesinde ifade, sonucun çok iyi olmadığını ama kötü de olmadığını anlatır. Bu kullanımda iki kelime birlikte anlam taşır ve yazımda ayrı tutulur.

Şöyle böyle ile örnek cümleler

• Sınav hakkında ne düşündüğünü sorduğumda, bana sadece şöyle böyle geçtiğini söyledi.
• Bu hafta iş yoğundu, işler şöyle böyle ilerledi ama projeyi zamanında bitirdik.
• Haber bülteninde yer alan rapora göre ekonomik durum şöyle böyle bir seyir izliyor.
• Öğretmen, dersi takip etmekte zorlanan öğrencisine ödevini şöyle böyle hazırladığını söyledi.
• Eski sevgilisinden uzun süre sonra haber aldığında, ilişkisinin şöyle böyle bitmiş olduğunu hatırladı.