O zaman mı ozaman mı?

O zaman neden böyle yazılır?

“O zaman” ifadesi bir işaret sözcüğü (“o”) ile bir isimden (“zaman”) oluşur ve yazımda iki ayrı sözcük olarak kalır. Türkçede işaret sözcükleri (bu, şu, o) yanındaki isimle birlikte kullanıldığında çoğunlukla ayrı yazılır. Bu yüzden “o gün”, “o yıl”, “o sırada”, “o an” gibi kalıplar da ayrı yazılır.

Önemli bir ayrıntı, bitişik yazılan bazı zarfların varlığıdır. “Bugün” ve “yarın” gibi sözcükler TDK’da bitişik yazılan kelimelerdir, ancak bu, “o zaman” için geçerli değildir. “O zaman” ifadesinde “o” hâlâ ayrı bir işaret sözcüğü olarak işlev görür; “ozaman” biçimi bu nedenle ne sözlük yazımına ne de dil bilgisi kalıbına uyar. Benzer şekilde “bu zaman”, “şu zaman” da ayrı yazılır.

Anlam açısından “o zaman” iki farklı kullanımda görülür. Birincisi “o durumda, öyleyse” anlamındadır: “Yağmur durmazsa o zaman yarına bırakırız.” İkincisi “sözü edilen zamanda” anlamındadır: “Biz o zaman İzmir’de yaşıyorduk.” Her iki kullanımda da yazım değişmez; yalnızca cümlenin mantığı farklılaşır.

O zaman nasıl akılda tutulur?

“O” bir işaret sözcüğü olarak kendi başına durur; “o gün”, “o yıl”, “o an” ile aynı kalıptadır, dolayısıyla “o zaman” da aynı şekilde ayrı yazılır. Kısaca, “o”nun arkasındaki isim her zaman ayrı kalır.

“ozaman” yanlışı neden yapılıyor?

“Ozaman” yazımının en yaygın nedeni, konuşmada “o” ile “zaman” arasındaki vurgu ve kısa duraklamanın hızlı söylenişte kaybolmasıdır. Söylenen cümlede iki sözcük tek bir akış içinde birleşince yazıya da tek kelime gibi aktarılabilir.

Bir diğer etken, Türkçede bitişik yazılan zarfların (örneğin “bugün”, “şimdi”, “hemen”) çokluğudur. Yazar bu kalıba benzeterek “o zaman”ı da tek kelime sanabilir. Oysa “bugün” gibi istisnalar sözlükte tek tek bilinmesi gereken bir gruptur ve “o zaman” bu gruba girmez.

Yabancı dillerden gelen zaman ifadelerinin etkisi de görülebilir. İngilizce “then” ya da Almanca “dann” gibi tek sözcüklü karşılıklara alışık bir yazar, bu anlamı tek kelimeyle yazma eğilimi gösterebilir. Ancak Türkçede bu anlam iki sözcükle, “o zaman” olarak kurulur.

O zaman ile karıştırılanlar

“O zaman” ile “o zamanlar” sık karıştırılır. “O zaman” belirli bir anı ya da koşulu gösterir: “O zaman bizi kimse tanımıyordu.” “O zamanlar” ise daha geniş bir dönemi anlatır: “O zamanlar bu semtte bahçeler vardı.” İkisi de ayrı yazılır, ancak anlam farkı cümlenin kurgusunda ortaya çıkar.

Bir başka karışıklık, “o zamanki” biçimidir. Bu ifade sıfat olarak kullanıldığında “o zaman” ile eki birlikte yazılır, ancak yine iki ayrı sözcük olarak görülür: “O zamanki öğretmenimi hâlâ hatırlıyorum.” Bu kullanım “ozamanki” gibi bitişik yazılmaz.

O zaman ile örnek cümleler

• Trafik çok yoğunsa o zaman metroyla gitmek daha mantıklı olur.
• Biz o zaman henüz üniversite öğrencisiydik ve her hafta kütüphanede buluşurduk.
• Teklifimizin onayını bu hafta alamazsak, o zaman projeyi bir sonraki çeyreğe erteleriz.
• Haberde belirtildiğine göre, deprem o zaman Marmara bölgesinde yoğun hasara yol açmıştı.
• Öğretmen dedi ki: “Ödevini zamanında teslim edemezsen, o zamana kadar notunu bekleyemezsin.”