İş birliği mi işbirliği mi?

İş birliği neden böyle yazılır?

Türkçede iki isim bir araya gelip yeni bir anlam kazandığında birleşik kelime oluşabilir. Bu tür yapılarda Türk Dil Kurumu bazı birleşikleri bitişik, bazılarını ayrı yazar. 'İş birliği' de bu gruptadır: 'iş' ve 'birlik' iki ayrı sözcük olarak kalır ve birlikte tek bir kavramı karşılar. Kelimenin yazımını belirleyen ana ölçüt, bileşenlerin hâlâ kendi başlarına anlam taşıyıp taşımadığı ve birleşimin ayrılıp ayrılmadığıdır.

Bu kelimenin ikinci öğesi olan 'birlik' sözcüğü -i iyelik eki almış hâldedir: 'birliği'. Ayrı yazılan bu tür isim tamlamalarına örnek olarak 'iş yeri', 'ev sahibi' ve 'dil bilgisi' verilebilir. Bu örneklerde de ilk sözcük bir kavramı belirtirken ikinci sözcük bütünün asıl adını taşır ve bütün tek bir kavram olarak düşünülse bile yazımda ayrım korunur.

TDK sözlüğündeki tanımlar da bu yazımı destekler: birinci anlam, amaç ve çıkarları bir olanların oluşturduğu çalışma ortaklığını; ikinci anlam ise bir işin birden çok kişi tarafından yapılması için kurulan birlikteliği anlatır. Her iki anlamda da kelime, ortak bir işi yürütmeyi ifade eden tek bir isim olarak kullanılır ve yazımı ayrı kalır.

İş birliği nasıl akılda tutulur?

İş ve birlik sözcüklerini yan yana yazıp aralarındaki boşluğu korumak en kolay yoldur. 'İş' bir yapılacak şeyi, 'birlik' ise birlikte olanları anlatır; ikisi bir araya gelince 'ortak yapılan iş' ortaya çıkar.

“işbirliği” yanlışı neden yapılıyor?

'İşbirliği' biçimi, sözcüğün tek bir kelime gibi telaffuz edilmesinden ve yazıya bu algının yansımasından kaynaklanır. Konuşurken iki sözcük arasındaki duraklama kısa olduğu için, birçok kişi kelimeyi kaynaşmış bir bileşik gibi düşünür ve bitişik yazar.

Ayrıca 'işbirlikçi' ve 'işbirliği' gibi kelimelerin günlük dilde sık geçmesi, bitişik yazımın kalıplaşmasına yol açar. Bazı yazarlar 'iş' ile başlayan birçok bitişik kelime (örneğin 'işadamı', 'işçi') düşündüğü için aynı kalıbı bu kelimeye de uygular. Ancak yazım kuralı, her birleşik sözcüğün kendi yazımını ayrı ayrı belirler; bu kelimede ayrı yazım geçerlidir.

Yanlış yazımın bir başka nedeni, kelimenin anlamını kısaltılmış bir sözcük olarak düşünmektir. Kelimenin dört sözcük değil iki sözcük olduğunu ve her birinin kendi başına yazılabildiğini akılda tutmak bu hatayı önler.

İş birliği ile karıştırılanlar

'Birliktelik' kelimesi, TDK'nin ikinci anlamında kullanılan ve iş birliğiyle yakın anlamı paylaşan başka bir isimdir. Ancak 'birliktelik' tek bir sözcüktür ve genellikle insanlar arasındaki bağlılığı ya da beraberliği anlatır; 'iş birliği' ise belirli bir işi yürütmek için kurulan ortaklığı anlatır. Bu nedenle 'Onların birlikteliği uzun sürdü' cümlesinde kişisel bir bağ; 'Bu projede iş birliği yaptık' cümlesinde ise ortak bir görev kastedilir.

Bir diğer karışıklık, 'iş' ve 'birlik' sözcüklerinin ayrı kullanıldığı cümlelerle yapılır. 'Yeni bir iş buldu' ve 'Bu birlik ülkenin gücünü artırdı' gibi cümlelerde iki sözcük bağımsızdır; ancak 'iş birliği' bir bütün olarak tek kavramı karşılar.

İş birliği ile örnek cümleler

• Farklı bölümlerin iş birliği sayesinde proje üç ay erken tamamlandı.
• Yeni müşteri için ekipler arasında yakın bir iş birliği kurmamız gerekiyor.
• Yerel yönetim ile sivil toplum kuruluşları arasındaki iş birliği, mahalledeki parkı yeniden canlandırdı.
• Öğretmenler ve veliler iş birliği içinde çalışırsa öğrencilerin başarısı artar.
• Romanın kahramanları, kayıp köyü bulmak için sessiz ama sağlam bir iş birliğine girdi.