Hiçbiri mi hiç biri mi?

Hiçbiri neden böyle yazılır?

Hiçbiri, olumsuzluk anlamı taşıyan “hiç” ile “biri” sözcüğünün birleşmesiyle oluşmuş bir zamirdir. TDK’nın tanımında bu kelime “bir teki, biri bile” anlamına gelir ve cümlede bir kişi ya da nesne grubunun hiçbir üyesini kastetmek için kullanılır. Birleşik yapılı bu zamir, kaynaşarak yeni bir anlam kazandığı için bitişik yazılır.

Türkçe yazımında iki sözcüğün birleşip tek bir anlam birimi oluşturduğu durumlarda bitişik yazım kuralı devreye girer. Aynı mantıkla “herkes”, “birkaçı”, “kimse”, “hepsi” gibi zamirler de tek sözcük olarak yazılır. Bu zamirlerde ilk sözcüğün anlamı tek başına değil, birlikte kazandıkları yeni anlam dikkate alınır. Hiçbiri de “hiç” ve “biri”nin ayrı ayrı anlamından farklı olarak “hiçbir kişi” ya da “hiçbir nesne” anlamında bütünleşmiş bir zamirdir.

Bu kelimeyi ayırarak yazmak, onu ayrı bir “hiç” sıfatı ve “biri” zamiri gibi göstermek anlamına gelir; oysa cümledeki işlevi tek bir zamirdir. Bu nedenle yazımda bütünlük korunmalı, kelime bitişik yazılmalıdır.

Hiçbiri nasıl akılda tutulur?

“Hiç” ile “biri” bu zamirde tek bir sözcüğe kaynaşır, çünkü cümlede bir kişi ya da nesne grubunun tamamının değil tek tek hiçbirinin dışlandığını söyler. Kelimenin sonundaki “biri” ile başındaki “hiç” birlikte okunduğunda tek bir ses bütünü oluşturur. Kolay bir akılda tutma yolu, “hiçbiri”nin sonunda “biri” olduğunu ve bu “biri”nin hiç ile aynı kelime olduğunu düşünmektir.

“hiç biri” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan “hiç biri”, kelimenin konuşma dilinde iki ayrı sözcük gibi algılanmasından kaynaklanır. Konuşurken “hiç” ile “biri” arasında vurgu ve duraklama olabildiği için yazıya da ayrı geçirilir. Özellikle “hiç” sözcüğünün tek başına çok kullanılan bir pekiştirme ya da olumsuzluk ifadesi olması, yazarı bu iki kelimeyi ayrı düşünmeye yöneltir.

Bir diğer neden, “hiçbir” ile karışmasıdır. “Hiçbir” sıfatı, ardından bir isim geldiğinde hem konuşmada hem yazıda sıkça kullanılır ve kimi yazarlar “hiç bir” biçiminde ayrı yazar. Bu alışkanlık, zamir olan “hiçbiri”ye de yayılarak “hiç biri” yazımına yol açar. Oysa iki kelimenin türü ve yazımı farklıdır.

Hiçbiri ile karıştırılanlar

En sık karışan biçim “hiçbir”dir. “Hiçbir”, sıfat olarak ardından gelen ismi niteler ve bitişik yazılır; örneğin “Hiçbir kitap bu kadar sürükleyici değildi” cümlesinde “hiçbir” kitabı niteler. Buna karşılık “hiçbiri” zamirdir ve tek başına bir isim yerine geçer; örneğin “Kitapların hiçbiri bu kadar sürükleyici değildi” cümlesinde isim yerine kullanılmıştır. Yani biri bir ismi niteler, öteki ismin yerini tutar.

Bir diğer karışıklık, “hiç” ile “biri”nin cümlede ayrı kullanılmasından doğar. “Hiç biri gelmedi” gibi bir cümlede iki sözcük birbirinden bağımsız ifade edilebilir; bu durumda da yazım bağlama göre değişir. Ancak TDK’nın zamir olarak verdiği hiçbiri, bu anlamda bitişik yazılır.

Hiçbiri ile örnek cümleler

• Sınava girenlerin hiçbiri sorunun cevabını bilmediğini söyleyemedi.
• Toplantıda sunulan önerilerin hiçbirine itiraz etmedim, ama uygulanabilirliğini sorguladım.
• Haberde adı geçen üç şirketin hiçbirinin resmî açıklama yapmadığı bildirildi.
• Mağazada denediğim on elbisenin hiçbirini beğenmediğim için alışverişten vazgeçtim.
• Eski mektupları okurken, kendisinden söz edilen kişilerin hiçbirisinin hayatta olmadığını fark ettim.