Güneydoğu mu güney doğu mu?

Güneydoğu neden böyle yazılır?

Güneydoğu, “güney” ve “doğu” sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuş bir birleşik kelimedir. Türkçede yön adlarından kurulan bu tür birleşikler, iki sözcüğün tek bir kavramı adlandırmasıyla bitişik yazılır. Kelimenin yazımında ilk sözcük olan “güney” ile ikinci sözcük olan “doğu” arasında bir boşluk bırakılmaz; anlam da iki yönün ara noktasını tek bir ad altında toplar.

Aynı kurala uyan bilinen örnekler arasında kuzeydoğu, kuzeybatı, güneybatı ve kuzeybatı gibi yön adları yer alır. Bu kelimelerin ortak özelliği, birinci öğenin bir yön adı, ikinci öğenin de başka bir yön adı olmasıdır. Yön adı olmayan ama birlikte tek bir kavram oluşturan birleşikler de benzer biçimde değerlendirilir; ancak burada yalnızca TDK’nın bitişik gösterdiği yön birleşiklerine odaklanmak yeterlidir.

Bu kelimenin büyük harfle yazılması ise ayrı bir konudur. “Güneydoğu Anadolu Bölgesi” gibi belli bir coğrafi bölgenin adı olarak kullanıldığında özel ad kuralına göre büyük harfle başlar. Genel yön anlamında kullanıldığında ise küçük harfle yazılır.

Güneydoğu nasıl akılda tutulur?

Kelimeyi iki parçaya bölüp “güney” ve “doğu” sözcüklerini düşünürken, bu iki yönün tek bir yön adı olarak birleştiğini hatırlayın. Aynı kalıbı “kuzeydoğu” ile karşılaştırmak da bitişik yazımı pekiştirir.

“güney doğu” yanlışı neden yapılıyor?

“Güney doğu” biçiminin ortaya çıkmasının başlıca nedeni, iki yön adının yan yana gelmesini bağımsız iki kelime gibi algılamaktır. Konuşmada “güney doğu” cümlelerine rastlamak mümkündür, bu da yazıya da ayrı yazım olarak yansır. Yön adlarını kâğıt üzerinde ayrı yazma alışkanlığı da bu hatayı destekler.

Bir diğer neden, “güneydoğu” kelimesinin sözlük anlamının iki yönün birleşimi olmasına rağmen, yazıda iki ayrı sözcük gibi görünmesidir. Kullanıcılar, “güneyde doğu” ya da “güney doğusu” gibi yapılarla karıştırarak ayrı yazımı tercih edebilir. Oysa bu yapılarda sözcükler başka bir görev üstlenir.

Güneydoğu ile karıştırılanlar

“Güneydoğu” ile “güneyde doğu” yapısı yazılış olarak birbirine yakındır ama anlamları ve yazımları farklıdır. “Güneydoğu” tek bir yön adıdır ve bitişik yazılır. “Güneyde doğu” ise bir yer belirtecinin ardından gelen ayrı bir sözcüklü yapıdır; örneğin “Kalenin güneyde doğu tarafında bir kapı vardı” cümlesinde “güneyde” ve “doğu” ayrı sözcüklerdir.

Sıfat olarak kullanıldığında da bitişik yazım geçerlidir. “Güneydoğu rüzgârı” gibi kullanımlarda “güneydoğu” tek bir sıfat gibi çalışır; ayrı yazmak yanlıştır.

Güneydoğu ile örnek cümleler

• Gemi, sabaha karşı güneydoğuya doğru yön değiştirdi.
• Ekibimiz yarın güneydoğudaki sevkiyat merkezini ziyaret edecek.
• Bu bölgede yaşayan ailelerin büyük kısmı güneydoğulu olduğunu söylüyor.
• Haberde, güneydoğudan esen rüzgârın hava durumunu etkilediği belirtildi.
• Ders kitabında, güneydoğu yönünün pusulada hangi açıya karşılık geldiği anlatılıyordu.