Gayriresmî mi gayri resmi mi?

Gayriresmî neden böyle yazılır?

Türkçede Arapça kökenli gayri öneki, kendisinden sonra gelen isim ya da sıfatla birlikte tek sözcük olarak bitişik yazılır. Bu yapı gayriresmî sözcüğünde de görülür: önek ile kök arasında boşluk bırakılmaz. Aynı kalıbın tanıdık örnekleri arasında gayrimenkul, gayrimeşru ve gayrisafi sayılabilir; bunlar da önekin ardından gelen sözcükle birleşerek tek bir yazım birimi oluşturur.

Sözcüğün sonundaki şapka ayrı bir konudur. Resmî kelimesindeki i sesi uzun okunduğu için Türk Dil Kurumu bu uzun ünlüyü şapkalı î ile gösterir; gayriresmî yazılırken bu işaret de korunur. Aynı işaret millî ve hukukî gibi sözcüklerde de kullanılır. Bu nedenle gayriresmi biçimi hem bitişiklik hem de şapka bakımından eksik kalır.

Yazımda üç ayrı hata sık görülür: önekin kökten ayrılması, şapkanın atılması ve her ikisinin birlikte yapılması. Doğru biçim tek bir bitişik yazımdır ve şapkalı î içerir.

Gayriresmî nasıl akılda tutulur?

Gayri hiçbir zaman tek başına durmaz, her zaman yanındaki sözcüğe yapışır; gayrimenkul’de olduğu gibi. Akılda tutmak için gayri + resmî = gayriresmî formülünü düşünebilirsiniz: araya boşluk girmez ve sonda şapka kalır.

“gayri resmi” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazımların büyük kısmı gayri önekinin kendi başına bağımsız bir kelime gibi algılanmasından doğar. Kullanıcılar gayri ile resmî sözcüklerini iki ayrı birim sayıp aralarına boşluk koyar; oysa gayri tek başına bir sözcük olarak kullanılmaz ve her zaman yanındaki kelimeye bağlanır.

İkinci neden söyleyiştir. Konuşmada uzun i sesi çoğu zaman belirgin duyulmadığı için yazıda şapka düşer ve gayriresmi biçimi ortaya çıkar. Üçüncü neden ise resmi kelimesinin günlük dilde sıkça şapkasız yazılmasıdır; bu alışkanlık gayriresmi biçiminin de aynı kalıpla türetilmesine yol açar.

Gayriresmî ile karıştırılanlar

Gayriresmî ile en çok karıştırılan sözcük resmî’dir. Resmî, devletin ya da kurumun düzenlediği, usulüne uygun olan anlamını taşır; resmî tatil, resmî yazışma gibi kullanılır. Gayriresmî ise bunun karşıtıdır ve resmî kurallara ya da usule bağlı olmayan anlamdadır; gayriresmî görüşme, gayriresmî bir toplantı gibi.

İki sözcük yan yana kullanıldığında fark cümlede açıkça ortaya çıkar: Toplantı resmî bir protokolle yapıldı cümlesinde usul vurgulanırken, Toplantı gayriresmî bir havada geçti cümlesinde usulün olmadığı anlatılır.

Gayriresmî ile örnek cümleler

• Bakanlık yetkilileri, iki ülke arasındaki gayriresmî görüşmenin ayrıntılarını basına açıklamadı.
• Ekipte herkesin birbirini adıyla çağırdığı gayriresmî bir ortam vardı ve bu toplantıyı verimli kıldı.
• Öğretmen, gayriresmî yazışmalarda bile dil bilgisi kurallarına dikkat etmenin önemini vurguladı.
• Dedem, gayriresmî sohbetlerinde mahallenin eski hikâyelerini bizden çok daha keyifle anlatırdı.
• Romanın kahramanı, gayriresmî bir yoldan sınırın öbür yanına geçmeyi göze almıştı.