Değil mi mi değilmi mi?

Değil mi neden böyle yazılır?

Türkçede soru edatı “mı, mi, mu, mü” yüklemin ya da cümlenin önemli bir ögesinin arkasına gelir ve ayrı bir sözcük olarak yazılır. “Değil” olumsuzluk anlamı taşıyan, yüklem görevinde kullanılan bir sözcüktür; “mi” de bu sözcüğün arkasına ayrı yazılır. Bu yüzden “değil mi” doğru biçimdir, “değilmi” ise yanlıştır.

Bu kural birleşik kelimelerdeki bitişik yazımdan farklıdır. “Kitapçı” ya da “yolcu” gibi kelimelerde ekler kök ile kaynaşıp tek bir sözcük oluşturur. Soru edatında ise “mi” bağımsız bir sözcük olarak kabul edilir ve kendi başına durur. Aynı mantıkla “geldi mi”, “iyi mi”, “bu mu”, “yapıyor mu” gibi kalıplarda da soru edatı ayrı yazılır.

Ünlü uyumu da burada önemlidir. “Değil” sözcüğünün son ünlüsü ince ve düz (i) olduğu için soru edatı “mi” biçiminde gelir. Bu nedenle “değil mı” yazımı, ünlü uyumuna aykırı olduğu için hatalıdır.

Değil mi nasıl akılda tutulur?

“Değil mi” kalıbını bir soru cümlesi gibi düşünün: “Gitti mi?” nasıl iki ayrı sözcükse “Değil mi?” de öyledir. “Değil” ince ünlüyle bittiği için soru edatı da “mi” olur ve ikisi arasında boşluk bulunur.

“değilmi” yanlışı neden yapılıyor?

Konuşmada “değil mi” kalıbı hızlı söylenirken iki sözcük arasındaki sınır kaybolur ve “değilmi” gibi tek parça duyulur. Yazı, konuşmadaki bu hızlı telaffuza göre şekillenince boşluk atlanır.

İkinci neden ünlü uyumu karışıklığıdır. Bazı yazanlar soru edatını “mı” diye yazmaya meyleder, çünkü kalın ünlülü sözcüklerdeki (“doğru mu”, “az mı”) biçime alışmıştır. Ancak “değil” ince ünlülü olduğu için doğru biçim “mi”dir.

Üçüncü neden ise “değilmiş” gibi bitişik yazılan biçimlerle karıştırılmasıdır. Rivayet eki -mış bitişik yazıldığı için bazı kişiler aynı kuralı “değil mi”ye de uygulayıp bitiştirir.

Değil mi ile karıştırılanlar

“Değil mi” ile “değilmiş” birbirine benzer görünür. “Değilmiş” bitişiktir çünkü -mış rivayet eki sözcüğün sonuna gelen bir ektir; “değil mi” ise soru edatı içerdiği için ayrı yazılır. Örneğin “Yarın gelmeyecekmiş” ile “Yarın gelmeyecek, değil mi?” cümlelerindeki yazılış farkı bu ayrımdan kaynaklanır.

Bir de “değil mi” kalıbı ile sadece “değil” sözcüğü karıştırılabilir. “Bu kitap değil.” cümlesinde “değil” tek başına olumsuzluk bildirir ve soru değildir. “Bu kitap değil mi?” ise bir onaylatma sorusudur ve “mi” ayrı yazılır.

Değil mi ile örnek cümleler

• Bu işi yarın bitiririz, değil mi?
• Raporu gönderdiğinizi teyit etmek istiyorum; gönderdiniz değil mi?
• Kentteki yol çalışmalarının bu hafta tamamlanacağı açıklandı, değil mi?
• Ödevin son gününü unutmamak gerekiyor, değil mi?
• Bu sessiz sabahın gizemi, değil mi, insana eski bir yolculuğu hatırlatır?