Birçoğu mu bir çoğu mu?

Birçoğu neden böyle yazılır?

Birçoğu sözcüğü, birçok sözcüğünün iyelik ekiyle genişletilmiş biçimidir. Birçok, "bir" ve "çok" sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuş, tek bir anlam birimi taşıyan bir sözcüktür; TDK bu yapıyı bitişik yazar. Bu yüzden birçok ya da onun ekli biçimi birçoğu da bitişik yazılır.

Sözcüğün sonundaki -u, üçüncü kişi iyelik ekidir. Ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde birçok sözcüğündeki k sesi ğ'ye dönüşür. Aynı işleyişi "ağaç" – "ağacı", "kitap" – "kitabı" gibi örneklerde de görürsünüz. Bu nedenle biçim birçoğu olur, birçoku ya da birçokı olmaz.

Benzer bitişik yazılan belirteç ve zamirlere bakabilirsiniz: "hepsi", "herkes", "kimi", "birkaçı" gibi sözcükler de tek parça olarak yazılır. Buna karşılık "bir" sayı sözcüğü ve "çoğu" sözcüğü bağımsız olarak da kullanılabilir; ancak birçoğu, bu iki sözcüğün ayrı yazılmasıyla oluşmaz.

Birçoğu nasıl akılda tutulur?

Birçoğu, "birçok" sözcüğünün son hecesindeki k'nin ğ'ye dönüşmüş hâlidir; sözcüğü "birçok" olarak aklınızda tutup sonuna -u eki geldiğini düşünürseniz doğru biçim ortaya çıkar. Tek parça olduğunu hatırlamak için "birçok" ile aynı sözcük ailesinden olduğunu düşünebilirsiniz.

“bir çoğu” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım "bir çoğu" biçiminde ortaya çıkar. Bunun temel nedeni, sözcüğün içindeki "bir" ile "çoğu" öğelerinin birbirinden ayrı duyulmasıdır. Konuşmada "bir çok insan" gibi bir ifade sık kullanıldığı için yazılı metinde de iki parçaya bölünmesi kolayca akla gelir.

İkinci bir neden, "çoğu" sözcüğünün kendi başına "çoğunluk" anlamında kullanılmasıdır. "Çoğu insan bunu bilir" cümlesinde "çoğu" ayrı yazılır ve sözcüğün önünde "bir" bulunmaz. Yazar bu iki kullanımı karıştırdığında "bir çoğu" biçimini düşünebilir.

Üçüncü neden, yazım sırasında son ekin ağırlığının dikkatten kaçmasıdır. Sözcüğün iyelik eki taşıdığını fark etmeyen yazar, kelimeyi olduğu gibi ayırarak yazabilir. Oysa birçoğu tek bir zamir olarak düşünülmelidir.

Birçoğu ile karıştırılanlar

En sık karışan biçim "birçok" sıfatıdır. "Birçok öğrenci sınava girdi" cümlesinde sözcük sıfat olarak bir isme bağlanır ve yine bitişik yazılır. Birçoğu ise isim yerine geçer: "Öğrencilerin birçoğu sınava girdi" cümlesinde "birçoğu" öğrencilerin yerini tutar.

Bir başka karışıklık "çoğu" sözcüğüyle yaşanır. "Çoğu gün yağmur yağdı" ya da "Sınıfın çoğu gelmedi" gibi kullanımlarda "çoğu" tek başına bulunur ve bir sayı sözcüğü ile birleşmez. Birçoğu ise "birçok" sözcüğünün iyelikli biçimidir; bu nedenle iki sözcüğü birbirinin yerine kullanmak anlamı ve yazımı değiştirir.

Birçoğu ile örnek cümleler

• Projeye katılan öğrencilerin birçoğu ödev teslim etmeden ayrıldı.
• Bu kitapları okudum ve birçoğundan gerçekten keyif aldım.
• Toplantıya davet ettiğimiz firmaların birçoğu teklifimizi olumlu karşıladı.
• Müzedeki eserlerin birçoğunda Anadolu medeniyetlerinin izleri görülüyor.
• Yıllar önce tanıdığım insanların birçoğuyla hâlâ iletişim hâlindeyim.