Başsavcı mı baş savcı mı?

Başsavcı neden böyle yazılır?

Başsavcı, “baş” ile “savcı” sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuş bir birleşik isimdir. Türkçede iki isim birleşip tek bir kavramı karşılıyorsa, bu birleşik sözcük çoğu zaman bitişik yazılır. Sözlükteki anlamı da iki sözcüğün ayrı ayrı anlamlarının toplamı değil, tek bir görevi ve makamı adlandırır: savcılık görevini yürüten en kıdemli ve yetkili savcı.

Aynı kalıba uyan bilinen örnekler arasında başkan, başbakan, başkomutan, başhekim, başöğretmen ve başmüfettiş bulunur. Bu sözcüklerin hepsinde “baş” ilk öğe olarak gelir ve ikinci öğeyle birlikte bir unvan ya da görev adı oluşturur. Bu nedenle başsavcı da aynı yazım düzenine göre bitişik yazılır.

TDK sözlüğünde başsavcı maddesi bitişik biçimle yer alır; “baş savcı” biçimi sözlükte doğru olarak bulunmaz. Sözlükte köken bilgisi verilmediği için bu yazım kararını kökene dayandırmak yerine, sözcüğün birleşik isim olarak kullanılan yapısına dayandırmak gerekir.

Başsavcı nasıl akılda tutulur?

Başsavcı, savcılar arasındaki en başta gelen kişiyi tek bir unvanla anlatır; unvanı oluşturan “baş” ile “savcı” bir arada tek bir kavramı verdiği için bitişik yazılır. Aynı mantıkla başkan ve başbakan da bitişik yazılır.

“baş savcı” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan “baş savcı”, sözcüğün iki parçasını bağımsız birer kelime gibi görmekten kaynaklanır. Konuşurken iki öğe arasında belirgin bir durak olmadığı için, yazarken de ayrı yazmak doğal görünebilir. Özellikle “baş” sözcüğünün tek başına “en üst” ya da “ilk” anlamında kullanılması, iki sözcüğü ayırma eğilimini artırır.

Bir başka neden, “başsavcı” ile “baş savcı” arasındaki farkın kulağa çok belirgin gelmemesidir. Gazete, resmî yazı ya da günlük konuşmada “baş savcı” biçiminin sık görülmesi, bu yazımın yerleşmiş olduğu izlenimini verebilir. Oysa yazım kuralı, sözlüğe bağlı kalarak bitişik biçimi öngörür.

Bu tür hatalar genellikle yazım kılavuzuna değil, çevredeki yazılı metinlere bakılarak tekrarlanır. Bu yüzden bitişik ve ayrı yazılan birleşik sözcükleri ayırt etmek için her sözcüğün sözlükteki maddesine bakmak yararlıdır.

Başsavcı ile karıştırılanlar

Başsavcılık ile başsavcı birbirine yakın yazılışlı iki sözcüktür. Başsavcı, bu görevi yürüten kişiyi anlatır: “Başsavcı davayı açmaya karar verdi.” Başsavcılık ise bu görevin bağlı olduğu kurumu ya da makamı anlatır: “Başsavcılık dosyayı inceleyecek.” İkisi de bitişik yazılır; yalnızca ekle ayrılırlar.

Bu iki sözcüğü birbirinden ayırmak için, cümlede bir kişinin mi yoksa bir kurumun mu konu edildiğine bakmak yeterlidir. Kişi için başsavcı, kurum için başsavcılık kullanılır.

Başsavcı ile örnek cümleler

• Başsavcının onayıyla soruşturma resmen başlatıldı.
• Dosyanın bir kopyası başsavcıya iletilecek ve ardından karar verilecek.
• Bu konudaki görüşünü başsavcılar toplantısında açıklayacağız.
• Haberde, başsavcıyla yapılan açıklamanın tam metni yer alıyor.
• Hukuk fakültesinde öğrencilere başsavcılığın görevleri anlatıldı.