Başhekim mi baş hekim mi?

Başhekim neden böyle yazılır?

Başhekim, Türkçede iki sözcüğün birleşmesiyle oluşan bileşik isimlerden biridir. Bu tür adlarda ilk sözcük ikinci sözcüğe bağlanarak tek parça hâline gelir ve bütün kavram tek bir ad olarak yazılır: başhekim, başkan, başöğretmen, başhemşire, başkomutan. Buradaki baş, en üst düzeyi anlatan bir öğe olarak hekim sözcüğünün önüne gelir ve birlikte tek bir unvan oluşturur.

Hekim sözcüğü Arapça kökenlidir (ḥakīm) ve Türkçede hekim biçiminde yerleşmiştir. Bu köken, bileşik yapıdaki yazımı değiştirmez; hekim sözcüğü başhekimin ikinci öğesi olarak aynen korunur. Tek bir kavramı adlandıran bileşik isimler bitişik yazılır, bu nedenle başhekim de tek kelime olarak yazılır.

Aynı mantık türemiş biçimlerde de geçerlidir. Görevi ya da makamı anlatan başhekimlik ve çoğul hâli başhekimler de bitişik yazılır; eklenen ekler kelimeyi ayırmaz.

Başhekim nasıl akılda tutulur?

Başhekim, hekimlerin başına geçen kişidir; baş ile hekim bu yüzden yan yana gelip tek bir unvan olarak birleşir. Akılda tutmak için bunu düşünebilirsin: başı olan hekim, tek kelimeyle başhekimdir.

“baş hekim” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazımın en büyük nedeni, iki öğenin her birinin tanıdık ayrı sözcükler olmasıdır. Baş ve hekim tek başına sık kullanıldığı için yazarlar onları boşlukla ayırma eğilimindedir. Oysa kavram bütünüyle tek bir unvanı anlatır ve bu yüzden bitişik yazılır.

İkinci neden, baş sözcüğünün tek başına geçtiği serbest söz öbeklerine alışkanlıktır. Baş doktor ya da baş cerrah gibi kullanımlar, başhekim yazılırken de aynı kalıbın tekrarlanmasına yol açabilir.

Üçüncü olarak, hekim sözcüğünün Arapça kökenli olduğu bilindiğinden bazı yazarlar ünlüyü uzun göstermek için başhekîm biçiminde şapka eklemeye yönelir. Bu yazım TDK’ya göre doğru değildir; kelimenin doğru biçimi şapkasız başhekim’dir.

Başhekim ile karıştırılanlar

En sık karıştırılan biçim baş hekim’dir. Ayrı yazıldığında baş ve hekim kelimeleri sözlük anlamlarıyla ayrı ayrı okunur ve gevşek bir söz öbeği gibi görünür. Oysa yazım kuralına göre bu kavram tek bir bileşik ad olduğu için bitişik yazılır.

Bir de başhekim ile başhekimlik arasında anlam farkı vardır. Başhekim kişiyi anlatır, başhekimlik ise bu görevi ya da makamı adlandırır. Örneğin Başhekim toplantıyı yönetti cümlesinde kişi, başhekimlik binası yenilendi cümlesinde ise yer ya da görev kastedilir.

Başhekim ile örnek cümleler

• Hastanenin yeni başhekimi, ameliyathane kapasitesini artırmak için hazırlanan planı basın toplantısında açıkladı.
• Eğitim hastanesinde başhekim, tıp öğrencilerinin staj programını her dönem ayrıntılı biçimde gözden geçirir.
• Sayın başhekim, ekibimizin bu dönemki çalışmalarını ilgili raporla birlikte bilgilerinize sunmak istiyorum.
• Babam, eski başhekimlerin anılarını anlatırken hastanenin yıllar içindeki değişimini heyecanla dinlerdi.
• Yasal düzenleme gereği her hastanede bir başhekim atanır ve bu kişi sağlık hizmetlerinin denetiminden sorumlu tutulur.